Σπάνια νοσήματα & Multiomics
Από τη γενετική παραλλαγή στη λειτουργία. Από την πληροφορία στην κλινική απάντηση.
Για σύνθετα ή αδιάγνωστα περιστατικά, η αναζήτηση της αιτίας απαιτεί να συνδέσουμε την κλινική εικόνα με διαφορετικά επίπεδα βιολογικής πληροφορίας. Η NeoScreen αξιοποιεί το WGS ως ευρύ υπόβαθρο διερεύνησης και, όπου υπάρχει ένδειξη, προσθέτει RNA sequencing, μεταβολομική ή long-read sequencing για να εμβαθύνει στον μηχανισμό της νόσου.
Γνωρίστε κάθε επίπεδο της διερεύνησης
Επιλέξτε μια διαδικασία για να δείτε τι εξετάζει, πώς λειτουργεί και πότε προσθέτει χρήσιμη πληροφορία.

DNA / WGS
Ποια γενετική αλλαγή αναζητούμε;
Δείτε τη διαδικασία ↓
RNA sequencing
Πώς επηρεάζεται η λειτουργία;
Δείτε τη διαδικασία ↓
Μεταβολομική
Ποιο είναι το βιοχημικό αποτύπωμα;
Δείτε τη διαδικασία ↓
Long-read sequencing
Πώς διερευνούμε σύνθετες περιοχές;
Δείτε τη διαδικασία ↓Οι εικόνες παρουσιάζουν ενδεικτικά τις διαδικασίες. Οι συμπληρωματικές εξετάσεις επιλέγονται ανά περιστατικό και δεν περιλαμβάνονται αυτόματα σε κάθε WGS.
Όταν η διάγνωση παραμένει ανοιχτή
Η υπηρεσία απευθύνεται στη διερεύνηση παιδιών και ενηλίκων με υποψία γενετικού νοσήματος, ιδιαίτερα όταν η κλινική εικόνα είναι σύνθετη ή οι προηγούμενες εξετάσεις δεν έχουν δώσει επαρκή απάντηση. Αφετηρία είναι πάντα το συγκεκριμένο ερώτημα του θεράποντος ιατρού.

Το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό, η ηλικία έναρξης, οι εργαστηριακές εξετάσεις, τα απεικονιστικά ευρήματα και τα προηγούμενα γενετικά αποτελέσματα βοηθούν στην επιλογή και στην ερμηνεία της ανάλυσης. Η πληρέστερη περιγραφή της εικόνας του ασθενούς μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την τεχνολογία.
Νευροαναπτυξιακές ή σύνθετες νευρολογικές εκδηλώσεις.
Επιληπτικές εγκεφαλοπάθειες και συμπτωματικά νεογνά ή βρέφη.
Υποτονία, νευρομυϊκή συμμετοχή και μυοπάθειες.
Συγγενείς ανωμαλίες και πολυσυστηματικές εκδηλώσεις.
Ύποπτα μεταβολικά ή νευρομεταβολικά νοσήματα.
Περιστατικά με προηγούμενο μη διαγνωστικό γονιδιακό πάνελ ή WES.
WGS: ένα ευρύτερο πεδίο αναζήτησης
Το Whole Genome Sequencing δημιουργεί δεδομένα από ολόκληρο το γονιδίωμα. Η κλινική ανάλυση εστιάζει σε παραλλαγές που μπορούν να σχετίζονται με την εικόνα του ασθενούς και εφαρμόζεται μέσα στα επικυρωμένα όρια της εργαστηριακής και βιοπληροφορικής διαδικασίας.

Η προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει μικρές αλλαγές της αλληλουχίας, διαγραφές ή διπλασιασμούς και άλλες κατηγορίες γενετικών μεταβολών. Το ποια ευρήματα μπορούν να ανιχνευθούν και να αναφερθούν εξαρτάται από την κάλυψη, το είδος παραλλαγής, το κατάλληλο λογισμικό και την πολιτική αναφοράς.
SNVs και μικρά indels
αλλαγές στη γενετική αλληλουχία.
CNVs και δομικές παραλλαγές
απώλειες, επιπλέον αντίγραφα ή αναδιατάξεις γενετικού υλικού.
Επιλεγμένες ιντρονικές και μη κωδικές περιοχές με κλινικό ενδιαφέρον.
Μιτοχονδριακά και σύνθετα ευρήματα, όταν καλύπτονται από την επικυρωμένη ανάλυση.
Δυνατότητα επανάλυσης καθώς εξελίσσονται ο φαινότυπος και η επιστημονική γνώση.
Η γενετική πληροφορία πέρα από τα εξώνια
Τρία επίπεδα πληροφορίας, ένα κλινικό ερώτημα
Η πολυομική διερεύνηση συνδέει τη γενετική αλλαγή με την επίδρασή της. Οι διαφορετικές εξετάσεις επιλέγονται επειδή απαντούν σε συμπληρωματικά ερωτήματα. Όταν τα ευρήματα συγκλίνουν, μπορεί να ενισχύεται η ερμηνεία· όταν αποκλίνουν, καθοδηγούν το επόμενο βήμα.
DNA / WGS
Ποια παραλλαγή θα μπορούσε να εξηγεί την κλινική εικόνα;
RNA
Επηρεάζεται η συρραφή, η ποσότητα ή η έκφραση του σχετικού μεταγράφου;
Μεταβολομική
Υπάρχει βιοχημικό πρότυπο συμβατό με τον προτεινόμενο μηχανισμό;
RNA sequencing: όταν χρειάζεται λειτουργική τεκμηρίωση
Μια υποψήφια παραλλαγή στο DNA μπορεί να χρειάζεται περισσότερη τεκμηρίωση για να συσχετιστεί με τη νόσο. Η ανάλυση RNA εξετάζει τη λειτουργική έκφραση της γενετικής πληροφορίας και μπορεί να διερευνήσει διαταραχές στη συρραφή ή στην έκφραση γονιδίων.

Για παράδειγμα, η εξέταση μπορεί να αναδείξει ασυνήθιστη ένωση εξονίων ή μειωμένη έκφραση ενός γονιδίου που βρίσκεται στο επίκεντρο της διερεύνησης. Η καταλληλότητα του ιστού και η έκφραση του συγκεκριμένου γονιδίου στο δείγμα επηρεάζουν το αν ένα ερώτημα μπορεί να απαντηθεί. Η επιλογή δείγματος επομένως προηγείται της εξέτασης.
Διερεύνηση πιθανής επίδρασης στο splicing.
Αξιολόγηση έκφρασης γονιδίων.
Πρόσθετα στοιχεία για την ερμηνεία επιλεγμένων παραλλαγών.
Πώς το RNA δείχνει τη συρραφή
Μεταβολομική: η βιοχημική πλευρά της διερεύνησης
Η μεταβολομική εξετάζει μικρά μόρια και πρότυπα που αντανακλούν τη λειτουργία μεταβολικών οδών. Στο Multiomic Profile μπορεί να υποστηρίξει τη διερεύνηση μεταβολικών και νευρομεταβολικών νοσημάτων και τη σύνδεση γενετικών ευρημάτων με βιοχημική συνέπεια.

Η στοχευμένη προσέγγιση επικεντρώνεται σε συγκεκριμένους μεταβολίτες ή οδούς. Η μη στοχευμένη προσέγγιση εξετάζει ευρύτερα πρότυπα. Η επιλογή γίνεται με βάση την κλινική υποψία και τις ήδη διαθέσιμες εξετάσεις, ώστε η πρόσθετη πληροφορία να απαντά σε σαφές διαγνωστικό ερώτημα.
Από το δείγμα στο μεταβολικό πρότυπο
Επιλογή κατάλληλου βιολογικού υλικού.
Επεξεργασία σύμφωνα με το πρωτόκολλο.
Εργαστηριακή καταγραφή μεταβολιτών.
Σύνδεση με το κλινικό ερώτημα.
Long-read sequencing: για τις πιο δύσκολες περιοχές
Η αλληλούχηση μεγάλων αναγνωσμάτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν το κλινικό ερώτημα αφορά σύνθετες δομικές αλλαγές, επεκτάσεις επαναλήψεων ή περιοχές του γονιδιώματος που είναι δύσκολο να αποσαφηνιστούν με μικρότερα αναγνώσματα.

Μπορεί επίσης να βοηθήσει στη διερεύνηση του phasing: αν δύο παραλλαγές βρίσκονται στο ίδιο ή σε διαφορετικά αντίγραφα ενός γονιδίου. Η πληροφορία αυτή ενδέχεται να είναι κρίσιμη για τον τρόπο κληρονόμησης. Πρόκειται για στοχευμένη επιλογή στη διαγνωστική πορεία, ανάλογα με την ένδειξη και τις διαθέσιμες επικυρωμένες εφαρμογές.
Όταν ένα μεγάλο ανάγνωσμα γεφυρώνει μια δύσκολη περιοχή
Μετά από μη διαγνωστικό WES ή WGS
Ένα προηγούμενο μη διαγνωστικό αποτέλεσμα δεν κλείνει πάντοτε τη διερεύνηση. Μπορεί να χρειάζεται επανεκτίμηση της κλινικής εικόνας, διεύρυνση του εύρους, νέα ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων ή εξέταση που μελετά τη λειτουργική συνέπεια μιας παραλλαγής.
Στην παρουσίαση της NeoScreen για διαγνωστικές διασώσεις μετά από αρνητικό WES περιγράφονται διαφορετικές κατηγορίες ευρημάτων: κωδικές παραλλαγές, ιντρονικές ή σχετικές με splicing, μεταβολές αριθμού αντιγράφων και μιτοχονδριακά ευρήματα. Αυτή η εμπειρία υπογραμμίζει τη σημασία της εξατομικευμένης επανεξέτασης, χωρίς να μετατρέπεται σε υπόσχεση συγκεκριμένου ποσοστού επιτυχίας για κάθε ασθενή.
Πηγές & τεκμηρίωση ↓Η διαδρομή του περιστατικού στη NeoScreen
Ο σχεδιασμός ξεκινά από τη συλλογή της ιατρικής πληροφορίας. Η βασική ανάλυση και τα ενδεχόμενα επόμενα στάδια συζητούνται με βάση το ερώτημα, τη διαθεσιμότητα κατάλληλου δείγματος και τη χρησιμότητα κάθε εξέτασης.
1. Παραπομπή και αναλυτική καταγραφή κλινικής εικόνας, οικογενειακού ιστορικού και προηγούμενων αποτελεσμάτων.
2. Επιλογή εύρους, ενημερωμένη συγκατάθεση και οδηγίες για το κατάλληλο δείγμα.
3. Εργαστηριακός ποιοτικός έλεγχος και αλληλούχηση.
4. Βιοπληροφορική επεξεργασία και κλινική επιμέλεια των ευρημάτων.
5. Επιβεβαίωση ή στοχευμένος οικογενειακός έλεγχος, όπου χρειάζεται.
6. Επιλογή RNA, μεταβολομικής ή long reads όταν προσθέτουν χρήσιμη πληροφορία.
7. Έκθεση και συζήτηση των συμπερασμάτων με τον θεράποντα ιατρό.
Τι σημαίνει η τελική απάντηση
Η έκθεση συνδέει τα αναφερόμενα ευρήματα με την ένδειξη και εξηγεί τι υποστηρίζουν τα διαθέσιμα δεδομένα. Σε ορισμένα περιστατικά μπορεί να προκύψει μοριακή διάγνωση. Σε άλλα, αναγνωρίζονται υποψήφια ευρήματα που χρειάζονται επιπλέον στοιχεία ή η ανάλυση παραμένει μη διαγνωστική.
Οι παραλλαγές αβέβαιης σημασίας χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία. Το επόμενο βήμα μπορεί να είναι η μελέτη συγγενών, μια λειτουργική εξέταση ή η επανάλυση όταν εμφανιστούν νέες κλινικές πληροφορίες. Οι πρόσθετες εξετάσεις καθορίζονται εξατομικευμένα και δεν περιλαμβάνονται αυτόματα σε κάθε WGS.
Πηγές & τεκμηρίωση ↓Rare-ID: ΕΣΠΑ, περίπου 1 εκατ. € και πρωτοπορία στη WGS
Το Rare-ID είναι το ερευνητικό έργο με τη συμμετοχή της NeoScreen, συνολικού προϋπολογισμού 997.360 €, που υποστηρίχθηκε από το ΕΣΠΑ και τη δράση «Ερευνώ – Δημιουργώ – Καινοτομώ». Στο πλαίσιο του έργου, η NeoScreen εφάρμοσε για πρώτη φορά στην Ελλάδα την αλληλούχηση ολόκληρου γονιδιώματος (WGS) για τη διερεύνηση σπάνιων νοσημάτων, συνδυάζοντας τη γενωμική με τη μεταβολομική.
WGS για σπάνια νοσήματα · Για πρώτη φορά στην Ελλάδα
Η ερευνητική προσέγγιση επικεντρώθηκε σε σπάνια νευρολογικά και νευροαναπτυξιακά νοσήματα, παιδιά και νεογνά, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αθηνών και κλινικούς συνεργάτες.
ΕΣΠΑ 2014–2020 · Ερευνώ – Δημιουργώ – Καινοτομώ
Η δημοσίευση Rare-ID στο Genes παρουσιάζει ελληνική πολυκεντρική εμπειρία σε 25 συμπτωματικά νεογνά και μικρά βρέφη, με σύνθετες κλινικές εικόνες και χωρίς καθιερωμένη μοριακή διάγνωση κατά την παραπομπή. Η μελέτη αναδεικνύει την αξία της γενωμικής διερεύνησης και της σύνδεσης διαφορετικών τύπων ευρημάτων με την κλινική εικόνα.
Πρόκειται για περιγραφική μελέτη επιλεγμένων συμπτωματικών ασθενών. Τα συμπεράσματά της αφορούν αυτό το κλινικό πλαίσιο και δεν αποτελούν μέτρηση της απόδοσης του προληπτικού ελέγχου σε όλα τα νεογνά.
ΕΣΠΑ, προϋπολογισμός & συνεργασίες
Ο συνολικός εγκεκριμένος προϋπολογισμός του συνεργατικού έργου ανέρχεται σε 997.360 €, με δημόσια δαπάνη 857.984 € και ιδιωτική συμμετοχή 139.376 €, σύμφωνα με την απόφαση ένταξης. Το έργο συγχρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και εθνικούς πόρους στο πλαίσιο της δράσης Ερευνώ – Δημιουργώ – Καινοτομώ.
Στο εταιρικό σχήμα της απόφασης αναφέρονται το Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΛΚΕ), η NEOGENETICS και η Habilis. Η κλινική συνεργασία περιλάμβανε το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Αττικόν και τον Καθηγητή Παιδονευρολογίας Αργύριο Ντινόπουλο.
Κωδικός έργου: T1EDK-03332 · MIS 5048479
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει να γίνουν όλες οι πολυομικές εξετάσεις μαζί;
Όχι. Το Multiomic Profile προσαρμόζεται στο περιστατικό. RNA, μεταβολομική και long-read sequencing επιλέγονται όταν μπορούν να απαντήσουν σε συγκεκριμένο ερώτημα και συμφωνούνται ως επιμέρους στάδια.
Αν υπάρχει ήδη WES ή WGS, αξίζει να εξεταστεί ξανά;
Η ομάδα αξιολογεί τι έχει ήδη αναλυθεί, την ποιότητα των δεδομένων και το σημερινό κλινικό ερώτημα. Μπορεί να ενδείκνυται επανάλυση, διαφορετικό εύρος ή συμπληρωματική μέθοδος. Δεν χρειάζεται το ίδιο επόμενο βήμα για κάθε ασθενή.
Η πρόβλεψη splicing αρκεί για να αποδειχθεί η αιτία;
Η υπολογιστική πρόβλεψη υποστηρίζει την επιλογή ευρημάτων προς διερεύνηση. Η τελική ταξινόμηση συνυπολογίζει όλα τα στοιχεία και, όταν είναι κατάλληλο και εφικτό, λειτουργική πληροφορία από RNA ή άλλη μελέτη.
Χρειάζεται δείγμα και από τους γονείς ή άλλους συγγενείς;
Μπορεί να ζητηθεί οικογενειακός έλεγχος για να διευκρινιστεί ο τρόπος κληρονόμησης ή η σχέση ενός ευρήματος με την κλινική εικόνα. Η ανάγκη και η μορφή του καθορίζονται κατά τον σχεδιασμό ή μετά την αρχική ανάλυση.
Ποιο είναι το κατάλληλο δείγμα;
Εξαρτάται από την εξέταση. Οι απαιτήσεις για DNA, RNA και μεταβολομική διαφέρουν, ενώ για το RNA έχει σημασία ο ιστός στον οποίο εκφράζεται το γονίδιο που μελετάται. Επικοινωνήστε με τη NeoScreen πριν από οποιαδήποτε δειγματοληψία.
Μια μοριακή διάγνωση οδηγεί πάντα σε θεραπεία;
Η διαγνωστική πληροφορία μπορεί να βοηθήσει την παρακολούθηση, τη γενετική συμβουλευτική και, σε ορισμένα νοσήματα, τη θεραπευτική επιλογή. Η πρακτική της αξιοποίηση εξαρτάται από το συγκεκριμένο νόσημα και καθορίζεται από τη θεράπουσα ομάδα.
Πηγές & επιστημονική τεκμηρίωση
Περιγραφή υπηρεσίας: ενημερωτικό έντυπο NeoScreen, έκδοση Οκτωβρίου 2026, σελ. 5. Συμπληρωματικό υλικό: επιστημονική παρουσίαση NeoScreen για WGS, Rare-ID, RNA και Multiomics.
- Loukas et al. · Rare-ID: Genomic Diagnosis in Symptomatic Neonates and Young Infants · Genes, 2026 ↗
- Kremer et al. · Genetic diagnosis of Mendelian disorders via RNA sequencing · Nature Communications, 2017 ↗
- Yépez et al. · Clinical implementation of RNA sequencing for Mendelian disease diagnostics · Genome Medicine, 2022 ↗
- ClinGen SVI · Ερμηνεία δεδομένων συρραφής RNA ↗
Η γνώση γίνεται φροντίδα.NeoScreen · 5.000+ αναλύσεις WGS / WES
Επιστημονική διεύθυνση: Ιωάννης Λ. Λουκάς, Καθηγητής ΕΚΠΑ
Ας οργανώσουμε το επόμενο διαγνωστικό βήμα.
Συγκεντρώστε την κλινική περιγραφή και τις προηγούμενες εξετάσεις και επικοινωνήστε με την ομάδα της NeoScreen.

